Interview met VU-docent Kristine Steenbergh over het internationale congres Compassion in Early Modern Culture 1500-1700

"Deze periode vind ik fascinerend omdat veel van de thema’s waar we vandaag mee te maken hebben, in die periode ook begonnen te spelen"

10-09-2015 | 15:37

Kristine Steenbergh is universitair docent English Literature bij de VU. Zij organiseert van 18 t/m 19 september 2015 het internationale congres Compassion in Early Modern Culture 1500-1700. Klik hier voor het volledige programma & aanmelden. De VU sprak haar over het congres en deze periode die ook wel de Vroegmoderne periode wordt genoemd:

Je organiseert een bijzonder congres over ‘Compassie in de Vroegmoderne tijd’. Waarin kenmerkt de Vroegmoderne tijd zich precies en wat is daar zo interessant aan?
Kristine: "De vroegmoderne tijd is de periode die ook wel de Renaissance wordt genoemd, in Noord-Europa ruwweg tussen 1500 en 1700. Ik vind het een fascinerende periode omdat veel van de thema’s waar we vandaag mee te maken hebben, in die periode ook begonnen te spelen. De steden maakten bijvoorbeeld een explosieve groei door; door ontdekkingsreizen en handel kwamen mensen in aanraking met nieuwe culturen; door godsdienstoorlogen was er veel migratie binnen Europa; en je ziet ook het prille begin van een kapitalistische samenleving in de periode."

Kun je een tip van de sluier oplichten hoe mensen in die Vroegmoderne tijd vorm gaven aan het onderwerp compassie, of hoe zij zelf met compassie omgingen?
Kristine: "Ook in dat opzicht is de vroegmoderne tijd in Engeland een intrigerende periode. In de late middeleeuwen werd compassie namelijk heel intensief beoefend in meditaties op het lijden van Christus, eigenlijk door alle gelovigen. Je oefende jezelf in het voelen van Christus’ pijn tijdens de kruisiging – com-passie was heel letterlijk het mee-lijden met Christus. Die meditatieve oefening zou er dan toe leiden dat je ook in andere omstandigheden, bijvoorbeeld bij het zien van een bedelaar op straat, gemakkelijker compassie voelde."

"Tijdens de Reformatie problematiseerden Protestantse theologen deze vorm van devotie: ze vonden haar te lichamelijk en waren van mening dat een mens nooit zou kunnen delen in de pijn van de zoon van God. Daarmee kwam een traditie van compassie-beoefening op losse schroeven te staan. Ik vind het interessant om te zien hoe compassie opnieuw vorm krijgt in zestiende- en zeventiende-eeuws Engeland, bijvoorbeeld in het theater, waar je mee-leed met fictieve personages. Tegelijkertijd zijn er in de vroegmoderne periode ook filosofen die compassie als een gevaarlijke sociale emotie zien en er tegen waarschuwen – een stem die ook hedendaagse denkers laten horen."

Terug naar 2015: vinden we nog compassie terug in de huidige samenleving?
"Dat is een pijnlijk actuele vraag in het kader van de migrantencrisis, waarin de roep om compassie met vluchtelingen alsmaar toeneemt. Maar ook in andere contexten zie je dat compassie steeds meer als een noodzakelijke sociale emotie wordt gezien: bijvoorbeeld in het kader van de Europese financiële crisis, de klimaatcrisis, in de gezondheidszorg en in de rechtspraak."

Wat betekent compassie voor jou persoonlijk eigenlijk?
"Ik ben compassie steeds interessanter gaan vinden en ik probeer ook vanuit compassie te handelen. Ik ben bijvoorbeeld geïnspireerd door de Geweldloze Communicatie van Marshall Rosenberg, door de Gordonmethode bij het luisteren naar kinderen, en door yoga en meditatie, allemaal praktijken waarin compassie een rol speelt."

Als we niet naar het congres gaan, wat missen we dan?
Kristine: "Dan mis je drie inspirerende keynote lezingen waarin de rol van compassie in de vroegmoderne tijd vanuit allerlei perspectieven verkend wordt, en acht papersessies waarin internationale compassie-onderzoekers vertellen over hun onderzoek. Kijk maar eens op http://earlymoderncompassion.wordpress.com voor het programma. Heb je geen tijd voor het congres, loop dan eens langs de tentoonstelling van prachtige werken rond het thema compassie uit de Bijzondere Collecties van de VU. Hij is nog tot half oktober te bezichtigen in de Erfgoedvitrine op de 1e verdieping, naast de Foyer.

Benieuwd naar de voorbereidingen? Volg Kristine dan op twitter.

Poster Congres Compassion 1500-1700

Het congres wordt mede georganiseerd/gefinancierd door:
Afdeling Taal, Literatuur en Communicatie, Faculteit der Geesteswetenschapen (VU)
ACCESS – Amsterdam Centre for Cross-Disciplinary Emotion and Sensory Studies
NWO