Niet één oplossing om corruptie voor eens en altijd uit te bannen

Eerste historisch overzicht corruptie en anticorruptie in Europa

11-01-2018 | 13:21

Corruptie wordt gezien als een groot probleem. De internationale beleidswereld zoekt al jaren naar de ultieme oplossing. Er bestaat echter niet één oplossing om corruptie voor eens en altijd uit te bannen: iedere tijd kent zijn eigen problemen en aanpak van corruptie. Zelfs historische landen die het imago hebben dat ze door en door corrupt waren, zoals de decadente Romeinse Republiek, waren bezig met corruptiebestrijding. Nieuw onderzoek van historici Ronald Kroeze (Vrije Universiteit Amsterdam) en Guy Geltner (Universiteit van Amsterdam), toont hoe in het verleden corruptie is bestreden en ontmaskert bestaande mythes.

Urgentie
Oud-VVD-politicus Jos van Rey die is veroordeeld tot een jaar voorwaardelijke celstraf voor corruptie. President Trump beschuldigt zijn tegenstanders voortdurend van corruptie. Panama- en Paradise Papers onthullen belangenverstrengeling. Hoe moeten we al deze vormen van corruptie begrijpen? Dit historisch onderzoek biedt verrassende nieuwe inzichten.

Nieuwe inzichten
-       Corruptie wordt te vaak versmald tot omkoping. Corruptie wordt historisch gezien gebruikt voor belangenverstrengeling, patronage, vriendjespolitiek (nepotisme), privileges van elites, gebrek aan moraal en voor systeemkritiek. Deze veelvormige betekenis maakt de bestrijding ervan complex.
-       Rankings zoals die van Transparency International vertroebelen ons beeld. Deze lijstjes bevestigen keer op keer dat Westerse en met name Noordelijke landen (Nederland, Scandinavië, Engeland, Duitsland) corruptie hebben ‘opgelost’ en dat dat altijd al zo is geweest.
-       Er is geen historisch bewijs dat bepaalde landen/ culturen endemisch corrupt zijn.
-       Corruptiebestrijding is niet iets van alleen de recente tijd en Westerse landen: de Romeinse republiek, Italiaanse stadstaten, middeleeuws Engeland, het Ottomaanse Rijk, Modern Nederland, Duitsland en Scandinavië bestrijden allemaal actief corruptie.
-       De casus-Nederland toont de complexiteit en bestaande mythevorming. Obligate verklaringen als onze sobere protestantse en burgerlijke cultuur zijn even breed als vaag; Nederland kende recent grote corruptiezaken, zoals de Bouwfraude en het Nederlandse SBM-Offshore dat in 2015 tot 250 miljoen euro boete werd veroordeeld voor omkoping. Hoezo is corruptie hier opgelost?
-       De onderzoekers stellen voor corruptie als een politiek vraagstuk te benaderen.Corruptie toont de strijd in een samenleving over who gets what, when and how. Wie mag er meer verdienen dan een ander? Wie heeft recht op meer (belasting)privileges dan een ander? En hoe worden deze verschillen verdonkermaand dan wel politiek gelegitimeerd? Dit zijn vragen die altijd zullen blijven.

Boek: Anticorruption in history
Het boek van Ronald Kroeze, André Vitoriá en Guy Geltner (eds.), Anticorruption in history. From Antiquity up to the Modern Era (OUP 2018), bespreekt corruptie en anti-corruptie in uiteenlopende historische contexten: het oude Griekenland en Rome, het middeleeuwse Eurazië, Italië, Frankrijk, Groot-Brittannië en Portugal, het vroegmoderne en moderne Roemenië, het Ottomaanse Rijk, Nederland, Scandinavië en de voormalige DDR. Het is een kritische beoordeling van dominante ideeën over corruptie zoals die leven in de wetenschap, media en politiek.

 Het boek Anticorruption in history is uitgegeven bij Oxford University Press en wordt maandag 15 januari gepresenteerd in Spui25.