Subsidie uit Nationale Wetenschapsagenda voor onderzoek naar grens van het Romeinse Rijk in Nederland

In het onderzoekproject “Constructing the Limes: de Romeinse rijksgrens in Nederland” onderzoeken (bio)archeologen, historici, geochemici en DNA-specialisten hoe grenzen werken en wat voor impact ze hebben.

25-11-2020 | 14:03

Centraal staat de Limes, de grens van het Romeinse Rijk die dwars door Nederland liep. Door de nu toegekende subsidie starten twee teams aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) met onderzoek naar hoe deze grens in de Oudheid eruit zag, hoe deze functioneerde, en wat de impact was van de grens op de bevolking binnen en buiten de grens. Onder leiding van Saskia Stevens (Universiteit Utrecht) wordt in het project Constructing the Limes nauw samengewerkt met collega’s van de Universiteit Utrecht, Wageningen, Saxion Hogeschool en de Radboud Universiteit Nijmegen.

Open of gesloten grens?
Een team van archeologen onder leiding van VU-onderzoeker Stijn Heeren, verbonden aan de Faculteit der Geesteswetenschappen, onderzoekt het grensland in de oudheid. De Romeinse garnizoenen (plek gestationeerde soldaten) van de grens zelf en de nederzettingen van de lokale bevolking binnen en buiten de grens worden bestudeerd. De vraag die hierin centraal staat is of de grens open of gesloten was. In hoeverre kon personen- en goederenvervoer plaatsvinden, en hoe veranderde militair en civiel grensverkeer de economie en culturele gewoonten van grensgemeenschappen?

Burgerparticipatie
Een belangrijke rol is weggelegd voor burgerparticipatie (citizen science): vondsten en documentatie van opgravingen worden met hulp van vrijwilligers openbaar gemaakt. Het PAN-project, een samenwerkingsnetwerk van universiteiten, overheidsinstellingen, musea en De Nederlandsche Bank dat als doel heeft archeologische vondsten in privé-bezit te  inventariseren en dat al aan de VU loopt, krijgt in dit onderzoek een nieuwe rol.

“De limes is al vaker bestudeerd, maar vroeger ging de aandacht vooral uit naar de Romeinen en hun militaire installaties. Het is fantastisch dat we nu de lokale bevolking aan weerzijden van de grens centraal kunnen stellen en dat we systematisch gaan kijken naar personen en goederen die de grens wel of niet passeerden. Ik vind het ook bijzonder dat we dit - nog meer dan we al deden - samen gaan doen met vrijwilligers en amateurarcheologen”, aldus Heeren.

Flora, fauna en bewoners
Een team van bioarcheologen en geochemici onder leiding van VU-hoogleraar Gareth Davies en VU-onderzoeker Lisette Kootker, beiden verbonden aan de Faculteit der Bètawetenschappen, stelt de bewoners en natuurlijke omgeving van het grensland centraal. Geavanceerde technieken zoals zuurstof- en strontiumisotopenonderzoek van (on)verbrande menselijke resten geven inzicht in het dieet en de herkomst van de individuen die binnen het grenslandschap van de limes woonden en begraven werden.

Isotopen
Dit isotopenonderzoek is een speerpunt aan de VU en Kootker is op dit gebied een internationaal expert. Samen met de Wageningen Universiteit wordt ook eDNA (genetisch materiaal uit grondmonsters) geanalyseerd. Davies: “Met eDNA kunnen onder meer virussen worden opgespoord. Toen dit onderzoek in 2019 werd voorbereid, konden we niet weten hoe relevant dit onderwerp vandaag de dag is! Dit spannende project brengt informatie van uiteenlopende wetenschappelijke disciplines samen en daardoor kunnen we in beeld brengen hoe mensen, goederen en grondstoffen en voedsel in het grensland bewogen in de Romeinse tijd.”

Nationale Wetenschapsagenda
De uitvoering van het programma voor de Nationale Wetenschapsagenda is door het ministerie van OCW in 2018 belegd bij NWO. De NWA omvat vragen waar afstemming en samenwerking meerwaarde heeft om wetenschappelijke en maatschappelijke doorbraken te realiseren. De NWA stimuleert daarom samenwerking tussen alle verschillende partners, zodat het geheel meer is dan de som der delen. Het doel van de NWA is het leveren van een positieve en structurele bijdrage aan de mondiale kennismaatschappij van morgen, waar nieuwe kennis gemakkelijk doorstroomt van onderzoeker naar gebruiker en waar nieuwe vragen vanuit de praktijk en de samenleving snel en vanzelfsprekend ingang vinden in nieuw onderzoek. Hier wordt onder andere invulling aan gegeven via financieringsrondes voor de NWA-ORC.

Meer informatie over alle onderzoeksprojecten op de website van NWO.