Onderzoeksgroep Griekse en Latijnse Taal- en Letterkunde

Het onderzoek van de leerstoelgroepen Grieks en Latijn richt zich op teksten uit de klassieke oudheid, waarbij de volgende vragen centraal staan:

  • Via welke wegen zijn deze teksten tot ons gekomen? 
  • Hoe zijn de teksten opgebouwd en gestructureerd? En hoe communiceren de auteurs met hun publiek? 
  • Op welke manieren hebben ze invloed uitgeoefend op andere teksten, in de Oudheid zelf en daarna, tot aan onze tijd? En hoe gaan op hun beurt deze latere teksten om met hun klassieke erfgoed?

Onze aandachtsgebieden:

  • Communicatieve functies van literatuur – context en publiek
  • De structuur van verhalen
  • Doorwerking en invloed van de oudheid op latere tijden
  • Oudchristelijke teksten
  • Tekstoverlevering
  • Intertekstualiteit
  • Metapoëzie
  • Commentaren schrijven op klassieke teksten
  • Culturele context van klassieke teksten

Methoden:

  • Taalkundig onderzoek
  • Letterkundig onderzoek
  • Onderzoek van handschriften

Institutionele inbedding: de leerstoelgroep opereert in de VU-brede interfacultaire onderzoeksinstituut CLUE+ en is actief in:

  • Het onderzoeksprogramma Anchoring Innovation van OIKOS, de nationale onderzoeksschool op het gebied van de klassieke oudheid.
  • De OIKOS-werkgroepen The Language of Literature en Hellenistic and Imperial Literature

Onderwijs

Het onderwijs richt zich primair op de klassieke teksten (Homerus, Plato, Vergilius, Livius), maar PhD’s, Bachelor- en (Research) Master-studenten kunnen ook bv. oudchristelijke, Laatantieke en Byzantijnse teksten bestuderen. In de master wordt nauw samengewerkt met de UvA binnen ACASA (Amsterdam Centre for Ancient Studies and Archaeology). Hierin besteden wij aandacht aan onder andere intertekstualiteit, receptie, taalkunde, discourse linguïstiek, laat-Grieks en laat-Latijn.

Onderzoeksprojecten

De groep is succesvol in het verwerven van onderzoeksgelden. Lopende projecten:

  • Mark Heerink doet met een VENI-subsidie van NWO onderzoek naar het epos Argonautica van de Romeinse dichter Valerius Flaccus. In dat kader is bv. Brill’s Companion to Valerius Flaccus verschenen (2014) en werkt hij momenteel o.a. aan een tweetalige editie van het epos voor de Loeb Classical Library.
  • Rutger Allan en Lidewij van Gils participeren in het OIKOS-project “Anchoring Innovation” en onderzoeken hoe taalgebruikers omgaan met (veronderstelde) kennis van hun publiek.
  • Suzanne Adema heeft een positie binnen het DUDOC-alfa project voor vakdidactisch onderzoek, waarin ze promoties begeleidt op het gebied van vakdidactiek en onderzoekt hoe taalreflectie van leerlingen kan worden vergroot en ingezet bij het interpreteren van klassieke teksten.
  • Gefinancieerd door verschillende organisaties (o.a. het KNAW) heeft Emilie van Opstall een interdisciplinair congres georganiseerd over 'The Door of the Sanctuary: a Place of Transition', uitmondend in een publicatie bij Brill (te verschijnen in 2017).
  • Kokkie van Oeveren onderzoekt met een lerarenbeurs op welke wijze de Griekse en Romeinse culturen kunnen worden geïntegreerd in het onderwijs bij de schoolvakken GTC en LTC.
  • Gerben Wartena schrijft met een lerarenbeurs een commentaar op Sedulius. 
  • Joachim Kraaij werkt met een NWO-promotiebeurs voor leraren aan een proefschrift. Zijn werk zal uitmonden in een kritische teksteditie van Plato’s filosofische werk Euthydemus 
  • Arjan Nijk werkt aan zijn dissertatie met een NWO-beurs en hij onderzoekt daarbij het gebruik van het praesens historicum in verschillende Griekse genres.
  • Cassandra Freiberg doet met een beurs van de Deutsche Akademische Austauschdienst (DAAD) onderzoek naar de samenhang van woordvolgorde en discoursestructuur in het Attisch Grieks van de periode tussen 430 en 370 voor Christus.


Medewerkers Griekse en Latijnse Talen en Culturen

Hoogleraren en wetenschappelijke medewerkers
Gerard Boter
, hoogleraar Grieks
Suzanne Adema, universitair docent Griekse en Latijnse vakdidactiek
Rutger Allan, universitair docent Grieks
Lidewij van Gils, universitair docent Latijn
Mark Heerink, universitair hoofddocent Latijn
Mieke Koenen, universitair docent Latijn
Emilie van Opstall, universitair docent Grieks
Nienke Vos, universitair docent oudchristelijk Griek en Latijn

Emeriti
Jan den Boeft, emeritus hoogleraar Latijn
Dick Schenkeveld, emeritus hoogleraar Grieks
Aad Kleywegt, emeritus hoogleraar Latijn

Promovendi
Sean Keller, “Orpheus in Vergilius’ Georgica en Ovidius”
Joachim Kraaij, “Exposing the Sophistic Fallacy: Plato's Euthydemus. A New Critical Edition with Philological Commentary”
Arjan Nijk, “The historical present: the view from Classical Greek”
Gerben Wartena, “Christian Epic at the Crossroads of Cultures: Sedulius’ Carmen Paschale book 5”
Jacob Karels, “Causal Conjunctions in New Testament Greek”
Cassandra Freiberg, "Word Order and Discourse Structure in Attic Greek" (gezamenlijke promotie met de Friedrich-Schiller-Universität, Jena)
David Stienaers, “Report in Latin war narrative”
Eva van Hooijdonk, “Dynamics of Latin and vernacular poetry in the Netherlands”
Kokkie van Oeveren, “Ik las, ik zag, ik overwon.”

Publicaties voor een breed publiek

De medewerkers van Griekse en Latijnse Talen en Culturen publiceren en spreken regelmatig voor een breed publiek.

De publicatie van de biografie van Ida Gerhardt door Mieke Koenen heeft sinds het verschijnen veel aandacht gekregen in de pers. Interviews voor literaire/culturele programma’s of items op t.v. en radio, o.a. in het Boekenprogramma van Wim Brands (VPRO), Talkshow Letteren &cetera (NPO Cultura, in samenwerking met Letterenfonds), OBA live (radio/t.v. programma van Theodor Holman), Springvossen (ook in OBA), Met het oog op morgen (Radio 1), Zondagsgasten (RTVNH, met Andrea van Pol). In de schrijvende pers verschenen lovende recensies (bv. NRC 17 okt. door Marjoleine de Vos, Trouw 18 okt. door Jaap Goedegebuure, Elsevier 29 nov. door Gertjan van Schoonhoven) en interviews: Volzin, Magazine voor religie nr. 10, okt. 2014; Nederlands Dagblad 10 oktober. Op de website van uitgeverij Athenaeum was de biografie het Boek van de maanden oktober-november- december 2014. Door het Dagblad Trouw (22 november) werd de biografie gerekend tot de beste boeken van 2014 (selectie prof. dr. Jaap Goedegebuure).

Emilie van Opstall treedt regelmatig op bij evenementen in filmmuseum EYE, zoals tijdens het filmprogramma rond River of Fundament (Matthew Barney) (Holland Festival, juni 2014), bij de tentoonstelling More Sweetly Play the Dance van de Zuidafrikaanse kunstenaar William Kentridge (augustus 2015) en bij het film- en boekprogramma naar aanleiding van de nieuwe vertaling van de Homerus' Odyssee door Patrick Lateur die bij Athenaeum-Polak & Van Gennep zal verschijnen (juli 2016).

Gerard Boter trad in 2013 op tijdens een studiemiddag voor beleidsmedewerkers en bestuurders van ministeries in de Eerste Kamer.  

Mieke Koenen en Emilie van Opstall en zijn sinds 2014 actief  in de publieke media (krant, radio, optredens) in de discussie rond Engels als voertaal in het academisch onderwijs.
Mieke Koenen ontving eind 2015 subsidie van het Letterenfonds om een biografie te schrijven van de acteur Jeroen Willems, die ook producties maakte waarin de klassieke oudheid een rol speelt, zoals Orfeo, naar Ovidius en Monteverdi.

Boeken:
Gerard Boter, Epictetus: Verzameld Werk. Vertaald door Gerard Boter en Rob Brouwer, Amsterdam 2011
Mieke Koenen, Dwars tegen de keer. Leven en werk van Ida Gerhardt, Amsterdam 2014.
Nienke Vos, ‘Origenes: Het offer van Abraham’; ‘Origenes: Wie is mijn naaste?’; ‘Johannes Chrysostomus: De dwaasheid van het kruis’; ‘Bernardus van Clairvaux: Verlangen naar de bruidegom’; ‘Bernardus van Clairvaux: Bij de dood van broeder Humbertus’, in: Van God gesproken: De mooiste preken sinds de bergrede, red. J. van der Laan, Amsterdam: Vesuvius, 2007, 17-50; 68-87. en 750 jaar Dom en rondom: Vier publiekslezingen van Utrechtse kerkhistorici, Almere: Parthenon, 2009, red. N. Vos.

Valorisatie voor het voortgezet onderwijs

1. Meesterschap in vakdidactiek (Regieorgaan Geesteswetenschappen)
De FGW van de VU heeft samen met FGW UvA Suzanne Adema aangesteld in het kader van het landelijke project ‘Meesterschap in vakdidactiek’. In haar functie is zij verantwoordelijk voor de ontwikkeling en verspreiding van vakdidactische kennis. Met dit programma willen de zeven universiteiten een impuls geven aan de versterking van de vakdidactiek in de Geestesweten-schappen, zowel in het onderzoek als in het onderwijs. Bij dit project horen zogeheten Zoomgelden (circa 20k per jaar); deze zijn voor Grieks en Latijn aan de VU toegewezen.

2. Opleiden docenten VO via zij-instroom
De VU is penvoerder van de opleiding Scholae, landelijke opleiding voor zij-instromende docenten Grieks en Latijn. Voor de praktische kant wordt samengewerkt met het Onderwijscentrum VU. Coördinator: Michiel van der Keur.

3. Nascholingen voor docenten Grieks en Latijn (en aanverwante vakken)
Sinds 2013 zijn de medewerkers van Grieks en Latijn betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van nascholingen voor vo-docenten, in samenwerking met het Onderwijscentrum VU. Betrokken docenten zijn Suzanne Adema, Lidewij van Gils, Mark Heerink, Rutger Allan, Mieke Koenen, Nienke Vos, Paula Rose (gepromoveerd aan VU), Math Osseforth (buitenpromovendus), Kokkie van Oeveren (vakdidacticus en docentpromovendus). Bekijk de website van Quamlibet.

Daarnaast organiseert de VU om de vijf jaar de Nazomerconferentie voor de Vereniging Classici Nederland. De laatste editie, 2014, is zeer goed bezocht en geëvalueerd.
Ook spreken onze docenten (bijvoorbeeld Mark Heerink, Rutger Allan, Emilie van Opstall, Lidewij van Gils, Gerard Boter) op commerciële nascholingen van uitgeverijen en reisorganisaties.
Jaarlijks leveren we ook een bijdrage aan de VU Klassieke Talen Studiedag, georganiseerd door het Onderwijscentrum .

4. Quamlibet.nl
Voor het middelbaar onderwijs hebben Suzanne Adema en Lidewij van Gils een website met vernieuwend lesmateriaal ontwikkeld: quamlibet.nl. Er is ook een facebook- en twitterpagina voor nieuws omtrent didactiek Latijn en Grieks. Er zijn momenteel ongeveer 500 geregistreerde gebruikers van de site en circa twintig lessenseries. Redactie: Suzanne Adema

5. Voor leerlingen voortgezet onderwijs
Op verschillende manieren zijn universitair docenten van Latijn en Grieks betrokken bij onderwijsactiviteiten voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Terugkerende activiteiten zijn:

Zomerschool Klassieken, i.s.m. UvA: jaarlijks circa 125 deelnemers, een week lang onderwijs in de zomer (zes dagen van 9.00-17.00).
- VU Masterclassics: twee keer per jaar circa 50 deelnemers, colleges Latijn, Grieks, Archeologie en Oude Geschiedenis.
- Jurering bij vertaalwedstrijden: bijvoorbeeld de jaarlijkse vertaalwedstrijd Latijn en Grieks van de vijf Amsterdamse gymnasia (Mark Heerink, Gerard Boter, Rutger Allan, Emilie van Opstall, Suzanne Adema, Lidewij van Gils) en de Klassieke Olympiaden (Gerard Boter, Mark Heerink, ). Bekijk de website van Klassieke Olympiaden

6. Cicero gaat verder
Met andere Cicero-onderzoekers en met maatschappelijke partners heeft Lidewij van Gils voor excellente leerlingen en leergierige oud-gymnasiasten een online commentaar ontwikkeld op een beroemd pleidooi van Cicero dat de literaire, filosofische, retorische en historische werelden belicht. Cicerogaatverder

7. Eindexamens Grieks en Latijn VO
Gerard Boter is sinds september 2008 voorzitter van de vaststellingscommissie Grieks en Latijn van het CvTE (College voor Toetsen en Examens) dat jaarlijks de schriftelijke eindexamens voor het VO vaststelt. Jaarlijks doen ca. 7500 leerlingen eindexamen Latijn, en ca. 2700 leerlingen Grieks. Boter verricht zijn werk via detachering bij het CvTE (0,15 fte).